Gerçek maliyet analizi: bir ton üretmek bu ay kaça mal oldu?

Gerçek ürün maliyeti hesaplama, üretim KOBİ'sinde en sık yanlış cevaplanan sorudur. Dönem sonu mizanı gider toplamını doğru verir; ama "bu ay bir ton yem, bir ton un kaça mal oldu" sorusuna cevap vermez. opqora bu cevabı iki ölçümden kurar: hammadde fiyatı o ayın satın alma faturasından, tüketim ve tonaj üretim otomasyonu ve sayımdan. İkisinin çarpımı ton başına hammadde maliyetidir; üstüne maliyet eklentisi, ürün ve çuval kârlılığı, başabaş gelir.

Muhasebe maliyeti neden gerçek maliyetten farklı çıkar?

Muhasebe maliyeti yanlış değildir; yönetim sorusuna göre kurulmamıştır. Logo kullanan üretim şirketlerinde fark dört yerden açılır:

• Hammadde fiyatı yıl ortalamasıdır. Maliyetlendirme stok kartındaki ortalama ya da muhasebe hesabındaki bakiye üzerinden çalışır. Hammadde fiyatı aydan aya oynayan bir işletmede bu, ton maliyetini aylarca geriden gösterir: fiyat yükselirken maliyet düşük, düşerken yüksek görünür.
• Faturasız irsaliyeler. Mal sevk edilmiş, irsaliye kesilmiş, faturası sonraya kalmıştır. O ay ne satış ne maliyet tarafında görünür; ertesi ay ikisi birden gelir. Aylık maliyet ve marj iki ay boyunca yanlıştır.
• Üretim fişleri eksiktir. Üretim otomasyonu her partiyi kaydeder; Logo'ya sarf fişi olarak aktarım ise elle, gecikmeli ve çoğu zaman eksik yapılır. Logo'daki tüketim gerçek tüketimden düşük kalır, verim olduğundan iyi görünür.
• Masraf yeri kullanılmaz. Gider fişleri hesap planına işlenir, masraf yerine değil. Elektrik, işçilik ve amortisman hangi hatta, hangi ürüne ait; kayıtta yoktur. Sonuç: her ürün aynı marjı gösterir, çünkü gider ciro payıyla paylaştırılmıştır.

Muhasebe maliyeti ile gerçek maliyet nerede ayrışır?

opqora ton başına hammadde maliyetini nasıl hesaplar?

Hesap dört adımdır; her adımın kaynak belgesi ekranda yazar, hiçbiri hesap bakiyesinden türetilmez:

1. Aylık hammadde fiyatı satın alma faturasından. Her hammadde için o ayın fatura satırları toplanır: miktar ve tutar. Bölüm, o ayın ₺/ton fiyatıdır. Muhasebe hesabı, stok kartı ortalaması ve irsaliye bu hesaba girmez.
2. Gerçek tüketim üretim otomasyonu ve sayımdan. Üretim otomasyonu (MOST gibi sistemler) partilerin tonajını ve hammadde tüketimini verir; dönem sayımı stok farkıyla bunu doğrular. Logo sarf fişleri üçüncü kaynaktır ve ikisiyle mutabakata sokulur.
3. Çarpım: hammadde ₺/ton. Her ürün için tüketilen hammaddeler o ayın fatura fiyatıyla çarpılır, üretilen tona bölünür. Sonuç ürün, iş kolu ve ay kırılımında izlenir.
4. Maliyet eklentisi. Satış faturalarındaki ton başına fiyattan hammadde ₺/ton düşülür. İşçilik, enerji, finansman ve kâr bu tutardan karşılanır.

Maliyet eklentisi nedir, neden önce ona bakılır?

Maliyet eklentisi, ton başına satış fiyatı ile ton başına hammadde maliyeti arasındaki farktır. Muhasebedeki "katkı payı" ile karıştırılmamalı: katkı payı tüm değişken giderleri düşer; maliyet eklentisi yalnız hammaddeyi düşer. Bu bilinçli bir sadeleştirmedir. Hammadde payının yüksek olduğu üretimde (yem, un, gıda) net kâr; işçilik, enerji, finansman ve dağıtılmış giderlerin etkisiyle geç ve bulanık bir sinyaldir. Eklenti ise iki ölçümden (alış faturası fiyatı ve satış faturası fiyatı) türetildiği için kesindir ve erken uyarır: hammadde yükselip satış fiyatı gecikince aynı ay daralır. Yönetici fiyat listesini ya da rasyonu düzeltir; net kârın düştüğünü görmeyi beklemez.

Ürün ve çuval kârlılığı haftalık rasyondan nasıl çıkar?

Yem ve un üretiminde reçete (rasyon) haftalık değişir; hammadde fiyatı da öyle. opqora her ürünün haftalık rasyon maliyetini o haftanın hammadde fiyatlarıyla kurar ve fiyat listesiyle karşılaştırır. Sonuç ürün bazında ve çuval başına kârlılıktır: hangi ürün bu hafta fiyat listesinin altında kaldı, hangi çuvalın maliyeti satış fiyatına yaklaştı. Fiyat listesi yenilenmeden önce bakılacak tablo budur. Rasyonu olmayan ürünler eksik olarak işaretlenir; tahminle doldurulmaz.

Başabaş ve borç kapatma senaryoları ne gösterir?

Maliyet eklentisi ve dönem giderleri birlikteyken iki soru daha cevaplanır. Başabaş: bu eklentiyle ve bu gider yapısıyla ayda kaç ton satılmalı. Borç kapatma: mevcut eklenti ve tonajla finansal borç kaç yılda kapanır; eklenti ton başına artarsa ya da tonaj değişirse süre nasıl değişir. Senaryolar aynı ekranda oynatılır; hangi kaldıracın (fiyat, rasyon, tonaj) süreyi gerçekten kısalttığı görülür.

Ekranda ne görürsünüz?

• Hammadde ₺/ton, ay ay — her hammadde için fatura fiyatı; hangi ay hangi faturalardan geldiği tek tıkla.
• Maliyet eklentisi trendi — ürün ve iş kolu kırılımında; daralan aylar öne çıkar.
• Ürün / çuval kârlılık tablosu — haftalık rasyon maliyeti, fiyat listesi, çuval başına fark.
• Mutabakat farkları — otomasyon, sayım ve Logo sarf fişi arasındaki farklar; Logo'ya eksik aktarılan üretim ve faturasız irsaliyeler ay ay listelenir.
• Başabaş ve borç kapatma senaryoları — eklenti, tonaj ve gider değişkenleriyle.
• Gider kırılımı — hammadde, işçilik, genel üretim ve finansman; hesap grubu bazında, ay ay.

Farklar neden gizlenmez?

Üç kaynak (otomasyon, sayım, Logo) aynı ayda üç farklı tüketim söyleyebilir. Tek bir rakam seçip diğerlerini atmak kolaydır; ama o zaman yönetici hangi rakamın ölçüm, hangisinin eksik kayıt olduğunu bilemez. opqora farkı bulgu olarak raporlar: eksik aktarılan üretim partileri, faturası kesilmemiş irsaliyeler, maliyetsiz sarf fişleri. Bu liste mali müşavirle aynı dili konuşan bir düzeltme listesidir; opqora bulguyu gösterir, düzeltmeyi Logo'da siz yaparsınız. Diğer veri kalitesi bulguları Logo entegrasyon sayfasında.

Bayi kârlılığı ve nakit akışıyla bağı nedir?

Ton başına maliyet, bayi kârlılık analizinin ikinci yarısıdır: bayiye satılan ürünün dönem maliyeti bilinmeden ton başına marj hesaplanamaz. Aynı hammadde ₺/ton iki ekranda da kullanılır; iki ekran farklı rakam göstermez. 13 haftalık nakit akışında ise hammadde ödemeleri tedarikçi vadesiyle haftalara düşer; maliyet tarafında görünen fiyat artışı, birkaç hafta sonra nakit tarafında çıkış olarak görünür.